Archief voor de categorie: ‘EHBO’

Het is niet ongebruikelijk dat we op een mooie zomerdag lekker op het terras, op het strand of gewoon in de tuin een glaasje zitten te drinken als plots een van de aanwezigen in een vloek en een zucht (soms letterlijk) onverwachts door een wesp wordt gestoken. De gevolgen van zo’n wespensteek variëren echter van een branderig gevoel tot ernstige (ongebruikelijke) reacties.

Vespula vulgaris, oftewel de "gewone wesp". Hier is de koningin te zien die aan het nest werkt.

Er doemen de laatste tijd weer steeds meer komkommer-artikelen op over “ongewoon aggressieve” wespen. Of dit al dan niet waar is, dat laat ik aan de ervaringen van de persoon zelf over, daar zal ik verders geen woorden aan vuil maken. Wat ik er wel over kwijt wil is dat wij bij de Vrijwillige Bloemendaalse Reddingsbrigade aanzienlijk meer mensen hebben behandeld met wespensteken dan andere jaren. Ook blijkt dat veel mensen niet weten hoe ze (relatief eenvoudig) de behandeling kunnen uitvoeren, zowel bij zichzelf als bij anderen.

Allereerst is het belangrijk te weten hoe een wesp er uitziet, dit helpt om eventueel de dader te identificeren. Er zijn twéé belangrijke wespenfamilies die met name bekend staan om hun steken, en die zal ik dan ook even kort aan u voorstellen.

Even voorstellen

De allereerste is de “gewone” huis-tuin-en-onder-een-stuik-in-de-tuin wesp, de Papierwesp (61 soorten vallen hier onder, maar die laat ik voor het gemak maar even voor wat ze zijn). Typische kenmerken van deze wesp zijn:

• 17-20mm lang.
• stereotiep zwart/geel gekleurd.
• het bovenlichaam en onderlichaam zijn door een heel dun element (wespentaille) aan elkaar bevestigd.
• overbekend laag gezoem.
• voorkeur voor zoete etenswaren.

Deze soort is aanzienlijk groter, de Fransen noemen dit type “frelon”, de Nederlandse naam is echter “Hoornaar“. Dit type wesp heeft als kenmerken:

De Hoornaar, groter dan de gewone wesp, maar minder agressief...

• 18-35mm lang.
• rood-achtig borststuk.
• zwart-geel gekleurd, doch kan er (met name in het bovenlijf) ook rood of bruin in voorkomen.
• fel geluid (t.o.v. andere wespen).
• voorkeur voor “hartige” etenswaren.
• Minder aggressief, maar zeer defensief.

Dat de Hoornaar aanzienlijk (tot wel 3x) zo groot is als de gewone wesp, dat moge duidelijk zijn. De hoornaar is echter een stuk minder agressief bij het zoeken naar nestmateriaal en voedsel. Als het echter op het verdedigen van het nest aankomt, dan zijn deze wespen, in tegenstelling tot de gewone wesp, aanzienlijk agressiever. Deze beide aanverwanten zijn dan ook verantwoordelijk voor ± 90% van alle wespensteken die zich bij de EHBO melden.

Eerste Hulp

1. Het allerbelangrijkste is het geruststellen van het slachtoffer, niet alleen maakt dit de persoon makkelijker aanspreekbaar, maar het gif verspreid zich op die manier langzamer door het lichaam. Het hart klopt immers langzamer in relatieve rust dan wanneer een slachtoffer in paniek is. Belangrijk om te weten is of het slachtoffer reeds eerder door een wesp is gestoken en of hij/zij allergisch is voor een wespensteek.
2. Zorg dat het allereerste wat u doet is controleren of de angel, en eventueel aangehechte wesp, verwijderd. Controleer of de wesp dood is, en of de angel in zijn geheel uit de wond is. Een enkele keer blijft er nog wel eens een (deel van een) angel in de wond hangen. Ook hier is voorzichtigheid geboden. Een angel is nogal fragiel, en het is natuurlijk niet de bedoeling dat u het nog in de angel aanwezige gif met een pincet de wond in drukt. Probeer de angel, met behulp van pincet, doormiddel van een vloeiende beweging uit de wond te krijgen, waarbij het belangrijk is dat u de angel zo dicht mogelijk bij de wond vastpakt.
3. Het beste is nu om zo snel mogelijk het gif uit de wond te halen. Dit kan door gebruik van de Aspivenin (insectenbeten uitzuig-pomp, speciaal voor de consumentenmarkt) of als deze niet bij de hand is door het uitzuigen van de wond. Laat, voor zover mogelijk, het slachtoffer zelf zuigen, en het gif en speeksel uitspugen op een daartoe aangewezen plek. Slik het gif in géén geval door, daar het gif dan alsnog in het lichaam wordt opgenomen.
4. Als de wond in uw bevinding voldoende is uitgezogen, kunt u het beste een cold-pak of ijs op de wond leggen. Let hierbij ook weer op dat u ijs of een cold-pack nooit direct op de wond mag leggen, maar wikkel deze in een handdoek. Een plastic zakje met ijs voldoet hier dus niet aan, ook hier moet een handdoek of theedoek omheen. Het koelen heeft ook weer een tweeledig effect; het gaat de pijn tegen door verkoeling, en het gaat een eventuele zwelling tegen.
5. Indien het slachtoffer allergisch is of een allergische reactie begint te vertonen is het verstandig een (huis)arts of verpleegkundige te raadplegen. Sommige mensen die bekend zijn met allergie voor wespensteken hebben vaak zelf antihistamine bij zich. Twijfel niet om hier naar te vragen en eventueel in te laten nemen. Hoe eerder dit wordt ingenomen, des te minder de eventuele neveneffecten. Bekende merken antihistamine zijn Tavegil, Xizal, Promethazine (Phenergan), Hydroxyzine (Atarax) of Alimemazine (Vallergan).
6. Houd het slachtoffer een klein halfuur tot drie kwartier in het zicht. Ook al is er geen allergie bekend is het toch maar beter om zeker te zijn dat er geen onverwachte complicaties optreden. De ervaring leert dat het vaak moeilijk te zien is of er een allergische reactie optreed als het slachtoffer “slechts” 10 minuten in uw nabijheid heeft verkeerd. Er is hier echter geen concrete richtlijn voor, dit laatste geldt als een advies.
7. De wond mag, indien deze niet meer door een arts hoeft te worden gezien, eventueel worden behandeld met after-bite of een ander middel dat de eventuele jeuk doet afnemen.
8. Zoals bij iedere andere open wond van dit formaat geldt: Aan de open lucht geneest het sneller dan afgedekt. Het aanbrengen van een pleister is dus (afhankelijk van de situatie) optioneel.

Ik ben hierbij uiteraard verplicht te melden dat het bovenstaande louter van educatieve aard is, en dat u hier geen rechten aan kunt of mag ontlenen. Iedere situatie vraagt om zijn eigen aanpak en kunde, en is afhankelijk van het slachtoffer en de behandelaar.

Ik hoop echter dat u hier uw voordeel mee doet en dat ik weer een nuttige toevoeging aan mijn Blog heb geschreven. Eventuele ervaringen, opmerkingen en/of vragen mag u altijd achterlaten als commentaar, of stuur een mailtje.

Allergische reacties zijn wel zo’n beetje de meest voorkomende EHBO-gevallen die je kan aantreffen, je zou het niet denken, maar als ik uitleg wat een allergische reactie nou eigenlijk is, dan snap je meteen wat ik bedoel. En om te beginnen zal ik meteen maar eerst de term “Allergische Reactie” even definiëren.

Wat is een allergische reactie?

Een allergische reactie is een (extreme) reactie van het immuunsysteem op lichaamsvreemde stoffen, stoffen die niet per definitie schadelijk hoeven te zijn.

Een paar voorbeelden hiervan kunnen zijn:

• Hooikoorts
• (Huis)dieren, waarbij katten en honden wel de bekendste zijn.
• Insectenbeet, waaronder wespen, muggen en bijen.
• (Chemische) Stoffen, bijv. wasmiddelen of zonnebrandcrème.
• Voedingsmiddelen, zoals pinda’s, aardbeien of zelfs melk (Lactose).
• Geneesmiddelen

Hooikoorts? Dit is de oorzaak: Pollen.

Hoe uit zich dat?

Een allergische reactie kan zich op vele manieren uiten, maar de meest bekende vormen zijn toch wel:

• Jeuk
• Rode huid en/of ogen
• Loopneus
• Niesen
• Bultjes op de huid
• Bemoeilijkte ademhaling
• Opzwellen van lichaamsdelen
• Misselijkheid / Duizeligheid
• en in extreme gevallen: extreem hoge bloeddruk (hypertensie) of een extreem lage bloeddruk (hypotensie)
• of zelfs: Shock (Anafylactische Shock)

Er zijn zelfs verhalen bekend van mensen die zo extreem reageerden dat binnen een minuut nadat de allergie optrad, de persoon al overleden was. Gelukkig komt dit echter zelden voor.

Wat kan je hieraan doen?

Nee, dit is geen injectiespuit maar een pompje om het gif van een insectenbeet uit te zuigen.

Het uit de weg gaan van hetgeen je allergisch voor bent is natuurlijk het belangrijkste, helaas is dit lang niet altijd mogelijk.

Belangrijk bij de behandeling is allereerst om te zien of je het zelf wel (alleen) aan kan, let hierbij vooral natuurlijk op de omstandigheden waaronder de persoon is binnengekomen.

In alle gevallen kan je in ieder geval uitvragen en de oorzaak wegnemen, een insectenbeet kan je vaak eenvoudig uitzuigen met een mini-vacuümpomp zoals de Aspivenin (zie afbeelding links), waarna de beet ontsmet en afgedekt kan worden.

Insectenbeten lijken vaak onschuldig, doch kunnen zorgen voor flinke allergische reacties. Een goed en duidelijk voorbeeld kan ik stellen aan de hand van de bijen- en wespensteken. Er zijn veel mensen die van zichzelf niet weten dat ze allergisch zijn voor het gif van de bij of wesp. Pas op het moment dat ze gestoken worden worden ze op een (pijnlijke) manier met deze allergie geconfronteerd.

Wespensteek (Klik op de afbeelding voor een vergroting).

Een typisch geval van een allergische reactie op een wespensteek in de hand zie je op de foto rechts. De hand is al flink opgezwollen en zal zeker moeten worden nagekeken door een arts. Het opzwellen van lichaamsdelen na een insectenbeet is zeker niet ongewoon, maar je moet ten alle tijde in de gaten houden dat het zich niet te ver verspreid. Neem ook, indien mogelijk, al zoveel mogelijk de sieraden af van de lichaamsdelen die er in de buurt liggen (ringen, armbanden, horloges, etc). Koelen is hierbij uiteraard altijd een goede optie om de zwelling tegen te gaan, maar dit heeft slechts een beperkte werking.

Indien de persoon bekend is met allergische reacties, dan kan deze persoon ook anti-histamine bij zich dragen. Een tweetal bekende anti-histaminica zijn dan ook Xizal® en Tavegil® (beide alleen op doktersrecept verkrijgbaar. Ga hier nooit zomaar zelf mee dokteren, het zijn en blijven geneesmiddelen!). In alle gevallen is het belangrijk dat de persoon deze zo snel mogelijk inneemt om de reactie een halt toe te roepen dan wel te laten verdwijnen. Uiteraard is het na afloop verstandig om wel even een dokter te raadplegen voor eventueel nakijken of een vervolgafspraak.

Tot slot

Uiteindelijk is dus het belangrijkste:

1. Kijk of je het (alleen) aan kan, zo niet, alarmeren.
2. Neem indien mogelijk de oorzaak weg.
3. probeer de symptomen te verzachten, maar alleen als je zelf de eindbehandeling doet (koelen, mentholzalf/poeder), gaat de persoon nog naar een arts of ziekenhuis doe er dan zo min mogelijk aan.
4. Dek eventuele open wonden steriel af.

Tot zover mijn verhandeling over allergische reacties. Ik hoop dat hier weer iemand wat van geleerd heeft.

En nee, een kater is géén allergie, wat ze ook mogen beweren...